خود سازی را چگونه شروع کنیم

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

در اوایل سیر و سلوک، مطالعاتی که ما را به وظایفمان آشنا کند، اولویّت دارد. کتبی که توصیه می‌شود به قرار زیر است:

1) رساله‌ی توضیح المسائل مرجع تقلید خود. سررشته‌ی کار ما در سیر و سلوک، مرجع تقلید است. در روز حدّ اقل 10 دقیقه مطالعه شود. متأهّل‌ها بهتر است احکام را خانوادگی مطالعه کنند. مواردی را که متوجّه نمی‌شویم، از علما مخصوصاً علمای ربّانی بپرسیم. اگر رساله تمام شد، کتب احکام دیگر را مطالعه کنیم. مطالعه‌ی رساله خودبخود نورانیّت می‌آورد.

2) گناهشناسی آقای قرائتی

3) گناهان کبیره‌ی شهید دستغیب

4) معراج السّعاده به ترتیب مطالعه شود.

5) داستان راستان شهید مطهری برای نوجوانان

البته مطالعه باید جزوه فطرت [1] و کتاب «شرح حدیث عنوان بصری» نوشته آیت الله تحریری برای  اشخاصی که آمادگی لازم را داشته باشند ، بسیار مفید خواهد بود.

برنامه‌ی سلامت جسم و اعصاب

در سیر الی الله تنظیم خواب در سلامت اعصاب نقش فوق العاده‌ای دارد.

تنظیم خواب سه جزء دارد:

1) خواب اوّل شب: زمان خواب هر چه به اوّل شب نزدیکتر باشد، بهتر است.

2) سحر خیزی: خواب بین الطلوعین  بسیار مضرّ است و بیدار ماندن در این موقع در افزایش روزی‌های مادّی و معنوی نقش بسزایی دارد.

3) مقدار خواب: مقدار خواب باید حدّ اقل 7 ساعت و حدّ اکثر 8 ساعت باشد. اگر شب‌ها کوتاه باشد و خواب تکمیل نشود، قاعدتاً باید در طول روز جبران شود.

21 عدد مویزناشتا مفید است.

مایعات در وسط غذا مصر نشود.

سیب، مخصوصاً سیب سرخ با پوستش میل شود.

بعد از نماز صبح، ورزش و نرمش و یا پیاده‌روی همراه با نفس عمیق نیز مفید است.

به صبحانه اهمّیت داده شود. صبحانه زود و قوی مصرف شود.

غذا باید خوب جویده شود.با عجله غذا خوردن در بدن تولید سمومی می‌کند که منشاء برخی مسائل روحی و خیال است.

از پرخوری و کم خوری پرهیز شود. پرخوری در بدن ایجاد سمومی می‌کند که در مغز انسان آثار بدی می‌گذارد و موجب برخی گناهان می‌شود. کم‌خوری هم باعث ضعف می‌شود.

استنشاق خلط‌هایی را که باعث ضعف اعصاب و خشم و غضب می‌شود، تمیز می‌کند.

یک روز در میان با آب ولرم حمّام کردن.

دم کرده‌ی گل گاو زبان + بهار نارنج + سنبله طیب + اسطقدوس با نبات مصرف شود.

شربت عسل نیز خوب است.

بی‌خیالی برای اموری که نسبت به آن‌ها حسّاسیم. در زندگی به وظیفه‌ی خود عمل کنیم و بس.

محاسبه‌ی عمر و ضرورت  آن

همانطور که انسان هیچ وقت غذا را در ظرف کثیف نمی‌ریزد کسی که تصمیم به اصلاح خود گرفته لبتدا لازم است ظرف وجود خود را مورد بررسی قرار داده و برای پاک سازی آن برنامه ریزی نماید. چه بسا  گناهان و اشتباهات گذشته موانعی در سیر الی الله ایجاد کند و زحمات انسان در این راه به نتیجه‌ای نرسد.

در محاسبه‌ی عمر لازم است از راهنمایی ها ئ تجارب استاد حاذق استفاده شود و هر فرد باید مطابق استعداد خودش اقدام کند.

دو نوع روحیه و استعداد در محاسبه عمر و اعمال:

الف) عجبی        ب) ندامتی

الف) عجبی

امام باقر(ع) آن انسانشناس و نفس شناس حقیقی در این مورد می‌فرماید: دَخَلَ رَجُلان المسجدَ، أحَدُهُما عابِدٌ و الآخَرُ فاسِقٌ فَخَرَجا مِنَ المَسجِدِ و الفاسِد صِدّیقٌ و العابِدُ فاسِقٌ؛‌ و ذلک أنّه یَدْخُلُ عابدُ المسجدَ مُدِلّاً بِعِبادَتِهِ یُدِلُّ بِها فتکونُ فِکْرَتُهُ فی ذلک و تکونُ فِکْرَةُ الفاسِقِ فی التّنَدُّمِ علی فِسْقّهِ و یَسْتَغْفِرُ اللهَ ممّا صَنَعَ مِنَ الذُّنوبِ. دو نفر وارد مسجد شدند، یکی عابد و یکی فاسق. موقع خروج از مسجد عابد فاسق شد و فاسد صدّیق. چون عابد وقتی وارد مسجد شد عبادت خود را در نظر گرفت و به آن غرّه شد و فاسق گناهان خودش را در نظر گرفت و پشیمان بود.

 رضایتی(عُجبی): کسانی که عُجب بر آن‌ها غلبه دارد و احساس می‌کنند که گذشته‌ی خوبی داشته‌اند و نقطه‌ی منفی در گذشته‌ی خود نمی‌بینند. این حالت خیلی خطرناک است.

مولای متّقیان می‌فرماید: جَهلُ المرءِ بِعُیوبِهِ مِنْ أکبَرِ ذُنوبِهِ.نادانی شخص به عیوبش، بزرگترین گناه اوست.

امام باقر(ع) می‌فرماید: لامُصیبَةَ کَسهالَتِکَ بالذّنْبِ و رِضاکَ بالحالَةِ الّتی أنتَ عَلَیها.

چون این گناهان را انجام نداده فکر می‌کند گناهی ندارد. غافل از این که گناهان کوچک جوارحی و گناهان لطیف‌ترِ جوانحی هم هست که انسان به ندرت متوجّه می‌شود.

احساس رضایت از خود بزرگترین مصیبت است. گمان می‌کند گناه، آدم کشتن و دزدی و زنا و ... است. انسان باید خیلی تیزبین و ریزبین باشد.

پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: إنَّ إبلیسَ رَضِیَ مِنکم بِالمُحَقَّراتِ.[6]

باز فرمود:لایَکونُ عَبْدُ مؤمِناً حتّی یُحاسِبَ نَفْسَهُ أشَدَّ مِن مُحاسَبَةِ الشّریکِ شریکَهُ و السّیِدِ عَبْدَه.[7]

امام صادق(ع) فرمود: مَن حَقَرَ مؤمِناً مِسکِناً أو غیرِ مِسکینٍ لَم یَزَلِ اللهُ عزّ و جلّ حاقِراً لَهُ و ماقِراً حتّی یَرْجِعَ عَن مَحْقَرَتِهِ إیّاهُ.[8]

و فرمود: مَن أزاغَ فاحِشَةً کانَ کَمُبْتَدِعَها.[9]

باز فرمود: الغیبَةُ أسرَعُ فی دینّ الرّجُلِ المُسْلِمِ مِنَ الآکِلَةِ فی جَوْفِهِ.[10]

امام موسی بن جعفر(ع) فرمود: مَن قَصَدَ إلَیْهِ رَجُلٌ مِنْ إخْوانِهِ مُستَجیراً بِهِ فی بعضِ أحوالِهِ فَلَمْ یُجِرْهُ بعدَ أنْ یَقْدِرَ علیْهِ فَقَدْ قَطَعَ ولایةَ الله عزّ و جلّ.[11]

امام صادق(ع) فرمود:مَن حَبَسَ حَقَّ المؤمِنِ أقامَهُ اللهُ عزّ و جلّ یومَ القیامَةِ خَمْسَ مِئةَ عامٍ علی رِجْلَیْهِ حتّی یَسیلَ عَرقُهُ أوْ دَمُهُ.[12]

باز فرمود: مَلْعونٌ مَن تَرَاَّسَ، مَلْعونٌ مَن هَمَّ بِها.[13]

امام باقر(ع) می‌فرماید: لایَدْخُلُ الجَنّةَ مَن فی قَلْبِهِ مِثْقالُ ذَرّةٍ مِن کِبرٍ.[14]

الف) ندامتی

کسانی که حالت پشیمانی بر آن‌ها غالب است و نسبت به گناهان گذشته‌ی خود خیلی حسّاس هستند. دسته‌ی دوم باید مواظب باشند که شیطان آن‌ها را به افراط نکشاند. این‌ها نباید خودخوری کنند و باید بدانند که محاسبه‌ی عمر کرده‌اند. این قبیل افراد باید آیات رحمت را مرور کنند تا شیطان از این روحیّه‌ی آن‌ها سو استفاده نکند و به سوی یأس و افسردگی نکشاند.« قل یا عبادی الذین اسرفو علی انفسهم لا تنقطوا من رحمه الله...»[15]

کیفیّت محاسبه‌ی عمر:

در طول 24 ساعت یک ربع خلوت می‌کنیم برای خودمان. فرض کنیم برای ما مشکلی پیش آمده و مجبورم یکجا بنیشینم. همین کار را اختیاری بکنیم. در حدّ توان مرحله به مرحله پرونده‌ی عمر خود را باز می‌کنیم و محاسبات را در سه قسمت: حقّ النّاس و حقّ الله و حقّ النّفس انجام می‌دهیم. به خودمان فشار نمی‌آوریم. این کار در طول چند روز انجام می‌شود. اگر برخی خاطرات پراکنده‌ای هم یادمان آمد و داخل در زمان و مکان خاصّی نبود، اشکالی ندارد.این چیزها در اثر محاسبه‌ی ریزبینانه مشخّص می‌شود. نفس همین محاسبه اثرات و برکاتی دارد. در مرحله‌ی بعد باید به جبران مافات می‌پردازیم.ابتدا باید وصیتنامه‌ای بنویسیم. حقّ الله: در ادای نماز و ... نباید عجله کرد و در حدّ توان باید اقدام کرد.در این مورد نه سهل انگاری ‌کنیم نه سختگیری. باید مناسب برنامه‌ی زندگی خودمان برنامه‌ی روزانه‌ی مستمرِ جبران را تنظیم ‌کنیم.

حقّ النّاس: اگر دل کسی را شکسته‌ایم، باید آن را ترمیم کنیم و گرنه مانع ایجاد می‌کند. دلشکستن خیلی اثر بد دارد. باید حتماً حلالیّت طلبید. در موارد حیثیّتی، حلالیّت طلبی حضوری لازم و گاهی جایز نیست و جبران غیابی کافی است. اگر حقوق مالی به گردن داشتیم و جبران آن به صورت مستقیم ممکن نبود، باید از طریق ردّ مظلمه جبران کرد.

حقّ النّفس: حقّ النّفس شامل حالات و اخلاقیّات فردی، ضایع کردن عمر و ... است که موجب عقب‌ماندگی از کمالات و سیر الی الله و ... و موجب حسرت و ...می‌شود. ضایع کردن حقّ نفس حتّی در کودکی هم اثر وضعی خود را دارد. از نظر اسلام قرار بود با همان زلال فطرتمان پیش برویم نه این که فطرتمان را خراب کنیم و فطرت ثانویّه‌ای برای خودمان درست کنیم. استغفار جدّی و پشیمانی در این مورد کافی است.

در پایان محاسبه‌ی حقّ النّفس، غسل و نماز توبه‌ی مذکور در اعمال ذیقعده نیز انجام شود که بسیار مؤثّر است.

چند نکته: در مسائل تربیتی بن بست نداریم و همه چیز به نحوی قابل جبران است. بهانه‌تراشی نباید کرد که من در ضایع کردن حقوق مردم متوجّه نبودم و ... حقوق هر کسی را به صورتی و به شکلی ادا کرد. بعضی‌ها را با هدیه، بعضی‌ها را با اقرار و ... در مواردی امکان جبران نیست یا موجب مفسده‌ای است و ... در این صورت، می‌توان در حقّ ذوی الحقوق از روی صدق و خلوص و نیّت الهی عمل خیری انجام داد و به او هدیه کرد: نماز، صدقه، و ... برخورد مناسب با استعدادها موجب اعتدال می‌شود. محاسبه‌ی سال به سال برای این است که اطمینان قلبی پیدا کنیم.

زمان محاسبه بیش از 10 دقیقه یا یک ربع نباشد(چون در مراحل اوّلیه برای نفس آزار دهنده و مضرّ خواهد بود).

 اگر مراقبه‌ی مقدّماتی عمل شود، گشایش‌هایی در رشد باطنی ایجاد خواهد شد. مراقبه‌ی مقدّماتی عبارت است از عمل به وظیفه.

مراقبه و محاسبه‌ مراتب دارد و هر مرتبه خاصیّت و اثر ویژه‌ای دارد.

مکروهات و مستحبّات باید کنار گذاشته شوند غیر از مستحبّات مؤکّد. مستحبّاتی که برای شخص عادت شده، باید کنار گذاشته شود و روحیّه‌ی مستحب گرایی جای خود را به واجب‌گرایی و وظیفه گرایی بدهد.

محاسبه‌ی شبانه در مراقبه‌ی روزانه بسیار مؤثّر است.در پایان روز، قبل از خواب 10 دقیقه خلوت می کند. با مرور اعمال روز، اگر دید که به وظیفه عمل کرده، با این دید همگی به توفیق الهی بوده، خدا را شکر کند.اگر دید به وظیفه عمل نکرده، استغفار کند و در صورت نیاز به جبران، تصمیم به جبران بگیرد. همین محاسبه و توجّه و تصمیم باعث قوّت عمل به وظیفه و ترک گناه می‌شود. ولو موفّقیّت در جا انداختن اعمال و ترک گناه ذرّه ذرّه باشد و سال‌ها طول بکشد، می‌ارزد.

مؤمن به صنعتگر می‌ماند. یک صنعگر وقتی چیزی درست می‌کند، در کارش دقّت می‌کند وقتی کارش تمام شد، با دید مشتری به آن نگاه می‌کند. مؤمن از صبح تا شب خودش را می‌سازد و کار دیگری جز این ندارد. شب هنگام، از دید خدا به خودش نگاه می‌کند. ای کاش بینش ما آنقدر رشد کند که خبیر بودن خدا را لااقل به اندازه‌ی توانمندی دوربین مخفی حس کنیم.

اگر مراقبه نباشد، انسان خدا را فراموش می‌کند و مجازاتش این است که خودش را فراموش می‌کند.

ما بلاخره محاسبه خواهیم شد؛ چه بهتر که به دست خودمان باشد.

در محاسبه نباید سهل انگاری و توجیه و بهانه‌تراشی کنیم. در محاسبه در واقع می‌خواهیم چنان نمره‌ای به خودمان بدهیم که خدا می‌دهد.

در مرحله‌ی مقدّماتی باید بنا را بر ترک محرّمات بگذاریم تا برنامه‌های عملی.و فعلاً در این مرحله باید نماز اوّل وقت و وضو و ترک گناه را داشته باشیم و لااقل 40 روز بگذرد تا برنامه‌های عملی داده شود.

در شروع مراقبه، در عمل به مستحبّات و ترک مکروهات از کمتر شروع می‌شود ولی با استمرار عمل می‌شود کم کم دستورات مستحبّی و ... تبدیل به وظیفه می‌شوند. مستحبّات مؤکّد نزدیک به وظایف است.

دقّت در طهارت خاصیّت‌هایی دارد. اگر دیدیم با وضو بد خواب می‌شویم، همانجا که نشستیم تیمّم می‌کنیم.

اوایل محاسبه ممکن است سخت باشد و انسان مجبور شود اعمال خود را یادداشت کند ولی بعداً به مرور زمان آسان‌تر می‌شود. وقتی مراقبه قوی‌تر شد و حضور انسان در خودش بیشتر شد، محاسبه نیز بهتر می‌شود.

برای این که اعمالمای یادمان نرود می‌توان زمان محاسبه را به چند قسمت تقسیم کرد. زمان محاسبه بیش از 10 دقیقه نباشد.

تربیت نفس غیر از زورگویی به نفس است. ریاضت نفس به این است که به هیچ بهانه‌ای واجبی را ترک نکنیم و حرامی را مرتکب نشویم.

توجّه به نکاتی در کیفّیت مراقبه مؤثّر است:

توجّه به پیوستگی و مراتب عوالم: عوالم متعدّدی هست که جدا از هم نیستند ولی ادراک ما محدود است. من عوالمی را پشت سر گذاشته‌ام و عوالمی پیش رو دارم.

توجّه به حقیقت گناه: گناه یعنی هر چه بر خلاف نظام عالم از انسان صادر می‌شود. هر عملی در مسیر نظام آفرینش باشد، بر درجات وجودی ما افزوده می‌شود و هر چه خلاف آن باشد، درجه‌ی وجودی ما کم می‌شود.[انسان میان وجود و عدم در تردّد است].

توجّه به رابطه‌ی دنیا و آخرت: انسان در آخرت متوجّه خواهد شد که در دنیا مشغول بازیچه بوده است. در حالی که همین بازی را انسان در دنیا جدّی می‌گرفته است. در حالی که حقیقت دنیا چیزی جز ساخته شدن برای عالم آخرت نیست و انسان باید بداند که در این دنیا در حال ساخته شدن است. وقتی از خواب بر می‌خیزم باید متوجّه باشم که فرصتی دوباره به من داده شده تا خودم را برای آخرتم بهتر بسازم.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

 [6]- همانا ابلیس به گناهان کوچک شما راضی است.

[7]- بنده مؤمن نمی‌شود مگر این که از نفسش مانند محاسبه‌ی دو شریک از هم و محاسبه‌ی ارباب از نوکرش حساب بکشد.

[8]- کسی که مؤمن مسکین و غیرمسکینی را تحقیر کند تا زمانی که جبران نکند، خداوند متعال او را حقیر و ناچیز حساب می‌کند.

[9]- کسی که کار بدی را آشکار کند مانند کسی است که آن را مرتکب شده است.

[10]- غیبت سریع‌تر از خوره دین انسان را می‌خورد.

[11]- اگر کسی به برادرش پناه آورد در موردی و او با این که می‌توانست ولی پناه نداد، ولایت خدا را قطع کرده است(از ولایت خدا خارج شده است).

[12]- اگر کسی حقّ مؤمنی را حبس کند، خداوند در قیامت 500 سال(از سال‌های قیامت) سر پا نگه می‌دارد تا عرق خون از او جاری شود.

[13]- کسی که فکر ریاست دارد، ملعون است و ملعون است کسی که فکرش مشغول به ریاست طلبی کند.

[14]- اگر ذرّه‌ای کبر در وجود انسان باشد، نمی‌تواند وارد بهشت شود.

[15]-آیه‌ی53 سوره‌ی زمر

درباره سایت

سعی ما بر این است که در این سایت، علاوه بر ارتباط با دانش آموزان و تعامل با آن‌ها، مطالب مفیدی در رابطه با مسائل روز و مباحث علمی و دینی ارائه نماییم.

خوشحال می‌شویم شما نیز با ارائه نظرات خود، ما را در این مسیر یاری کنید.

©2018 تمامی حقوق برای سایت حقیقت اسلام (islam313.com) محفوظ است.
راه اندازی از Sahbaa.com

Search